We praten plots niet meer over het weer… Het beruchte Corona virus COVID-19 domineert alle nieuws en alle gesprekken. Over wat het doet met ons dagelijkse leven en dat van anderen. Over wat goed loopt en wat beter kan. We staan stil bij wat gebeurt en vormen een mening.

Het zal je niet verbazen dat ik ook hier graag even een paar gedachten op een rijtje zet… Vandaar deze Corona post, met vooral een aantal doorverwijzingen naar interessante lectuur, documentaires en interviews.

Wat we om ons heen zien, toont een wereld die plots anders lijkt te draaien. Van het ene op het andere moment ziet de invulling van onze dagen er opvallend anders uit. Een crisis als deze lijkt op bepaalde momenten het slechtste in de mens boven te halen, van de inhaligheid in de supermarkt tot het stigmatiseren van bepaalde groepen of het afsluiten van grenzen in eigen belang. Maar bovenal valt op dat er zoveel spontane solidariteit, zoveel mooie initiatieven ontstaan, overal om ons heen. De zorgsector levert moedig ongeziene inspanningen die alle respect verdienen, leerkrachten wisten in een mum van tijd oplossingen te bedenken voor online onderwijsvormen, vele mensen proberen op de meest creatieve manieren het moreel hoog te houden, zorg en ondersteuning te bieden. Ondersteuning voor mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks, fysiek of mentaal, met de gevolgen van deze crisis geconfronteerd worden. De krachtige reflex van zorg voor elkaar mag gerust een pak meer erkend worden. Om de woorden van Tom Hannes in De Standaard te gebruiken : “Ik kan alleen maar hopen dat wie applaudisseert voor de zorgsector, beseft dat hij of zij volgende keer best stemt voor partijen die niet van plan zijn daar nog verder te saneren”.

Maar toch… hoe belangrijk de aandacht en bezorgdheid rond deze epidemie ook is, het lijkt nu wat alsof er plots niets anders meer is… Alsof het COVID-19 virus de enige nog resterende uitdaging in deze wereld blijft. Vergeten we geen kwetsbare groepen? Waar zijn nu plots al die andere wereldwijde uitdagingen? Welke gevolgen hebben de maatregelen die regeringen op dit moment nemen voor de daklozen, de mensen zonder papieren, mensen die technisch werkloos zijn? Blijf in uw kot, maar wat als je geen thuis hebt of in een vluchtelingenkamp verblijft waar social distancing louter een theorie is? En hoe moet het nu met die klimaatuitdagingen, want 2020 was toch hét jaar van de waarheid?

We zijn in verwarring. En een beetje verwarring is nodig om te komen tot verandering. We hopen dus vanzelfsprekend dat deze crisis ons ook iets kan leren. Dat we als mensheid lessen zullen trekken en bepaalde zaken anders en beter zullen aanpakken… Maar de vraag is of dat geen ijdele hoop is…. De geschiedenis en ook heel wat eerste reacties leren dat de mens een koppig wezen is en blijft, en niet zo makkelijk leert uit het verleden. Zullen we niet met z’n allen conclusies trekken die vooral best in ons bestaande denkpatroon, in ons eigen kraam passen? Een nieuw argument voor ons eigen gelijk? Zullen we bij afloop niet vooral met z’n allen aan een rotsnelheid proberen in te halen wat we gedurende de afgelopen weken of maanden “kwijt” waren of “gemist” hebben? Een klein knikje in de grafieken om daarna weer verder te gaan op hetzelfde elan? Ook Dirk Draulans en Marc Van Ranst drukken in “De Afspraak” die bezorgdheid uit: “De huidige crisis zal niet leiden tot gedragsverandering bij mensen of overheden”.

Moeten we vrezen dat andere uitdagingen, zoals de broodnodige klimaat- & milieu-inspanningen en de aanpak van armoede & ongelijkheid (beide trouwens onlosmakelijk met elkaar verbonden) nu nog meer op de lange baan geschoven zullen worden? Of zoals Jan Brusselaers zich terecht afvraagt: “Wie zal na afloop van deze crisis bereid zijn om ook nog eens de klimaatcrisis het hoofd te bieden?”. Misschien zullen we te horen krijgen dat er economisch andere prioriteiten zijn en dat er onvoldoende middelen zijn… Maat laat ons wel wezen: als je ziet wat voor miljarden in (nucleaire) wapens of gevechtsvliegtuigen wordt gestopt, dan kan je alleen maar concluderen dat er veel kan mits een herschikking van al dat geld. Het zijn de woorden van Réginald Moreels, die in de serie “topdokters” een pleidooi hield voor meer gelijkheid na de pandemie.

We kunnen dus wel met z’n allen waakzaam zijn, die zaken bespreekbaar maken, (re)ageren en misschien toch… toch hopen dat we hier met z’n allen mooier van worden. Want deze crisis bewijst ook heel overtuigend dat snelle, grondige en gecoördineerde inzet van maatregelen wel degelijk mogelijk is: op amper enkele weken doet een virus wat politici al maanden of zelfs jaren nalaten: de CO2-uitstoot verkleinen, respect tonen voor de zorg, de banken responsabiliseren voor het algemeen belang, een (halve) Belgische regering vormen.

91145708_10158194416945987_8052538487104077824_n

Wat kunnen we dan onthouden voor wat hierna komt, voor het Post-Corona tijdperk? Er wordt deze dagen heel veel gezegd en geschreven daarover, teveel om allemaal te bevatten. Zonder volledig te willen zijn, pik ik er enkele elementen uit die me relevant lijken.

De documentaire “virusjagers” geeft ons alvast heel wat belangrijke inzichten. Samengevat: we zijn op onze planeet met ruim 7 miljard mensen. We gaan op plekken wonen waar mensen nooit geleefd hebben, dringen tot diep in tropische wouden en komen meer en meer in contact met dieren en hun ziekteverwekkers in die gebieden. De wisselwerking tussen mensen en dieren verandert. We moeten ons daar op z’n minst van bewust zijn en dus proberen de natuur mee te krijgen in ons verhaal, meer in harmonie te leven mét die natuur. Niet louter om die natuur en biodiversiteit op zich te beschermen, maar ook omdat dat in ons eigen belang is. Want momenteel leven we ver boven onze stand en groeien we ver voorbij de grenzen van wat deze planeet kan dragen. Hendrik Schoukens schrijft in Knack: “Het coronavirus herinnert ons aan het feit dat de mens slechts een onderdeel is van de natuur. En er niet buiten of boven staat.”

De ongebreidelde ontbossing, het verhandelen van wilde dieren, … zijn de zaken die er logischerwijs en snel uit moeten. Of zoals zoöloog Herwig Leirs het in een recent MO* interview zegt: “Op korte termijn moeten we dit virus bedwingen. Op lange termijn moeten we het verlies aan biodiversiteit en habitats terugdringen.”

Bovenstaande is allicht de allerbelangrijkste take home message. Maar wat doen we er dan concreet mee? Wat kunnen we als individu doen? Om te beginnen is het van groot belang om in te zetten op een verbod van de handel in exotische diersoorten, en om markten met levende dieren en de consumptie van bushmeat aan banden te leggen, zeker daar waar het vooral een lucratieve business en geen overlevingsstrategie is. Maar als je alle lagen op elkaar legt, dan kom je misschien wel uit op de mondiale honger naar vlees. We kappen bossen om runderen te laten grazen of om het vrij gemaakte terrein in te zaaien met soja voor veevoer. “We kunnen maar beter wat voorzichtig zijn met onze bossen”, zegt Leirs in hetzelfde MO* interview. ” De vraag naar vlees moet omlaag waardoor de druk om bossen te vernietigen vermindert.”

Dan maar geen dieren meer in onze landbouw? Toch wel. Maar op een andere schaal, met een andere rol en anders gevoed, in een circulair landbouwmodel. Dat brengt me bij een volgend aspect in deze complexe puzzel: ons voedingspatroon en onze landbouwproductiesystemen. Tja, dat is een beetje mijn ding… Maar om te vermijden dat ik hier vertrokken ben voor een ellenlang betoog, hou ik het bij twee korte suggesties.

Ten eerste, bekijk de film INHABIT (http://inhabitfilm.com/). Een film die helpt om je voor te stellen hoe een meer veerkrachtige wereld er uit kan zien. Momenteel is hij gratis te bekijken, profiteer er dus van! (Engelse ondertitels te downloaden).

Ten tweede, laat dit idee even bezinken: geen enkel landbouwsysteem is vrij van risico op ziektes en plagen, maar sterk gespecialiseerde landbouwvormen die vooral gericht zijn op maximale productie, met intensieve veeteelt, veel dieren op een kleine oppervlakte en een gebrek aan natuurlijke immuniteit wegens nagenoeg geen natuurlijk zonlicht of mogelijkheid tot vrije buitenloop, is per definitie veel kwetsbaarder. Kwetsbaarder en dus minder weerbaar tegen epidemieën, prijsschommelingen, klimaatextremen, … dan landbouwvormen waarbij (bio)diversiteit, gezonde bodem en gemengde bedrijfsvoering (gewas-dier-boom) sleutelwoorden zijn. Zeg maar agro-ecologische landbouw. De meningen daarover verschillen sterk en misschien is er meer bewijs nodig, maar de praktijk en het gezond boerenverstand tonen dat aan. Vandaag nog sprak ik een Westvlaamse landbouwer die zei dat hij zo opgelucht is met de diversiteit op zijn bedrijf tijdens deze crisis: wat hij momenteel verliest aan inkomsten uit hoevetoerisme, wint hij terug uit de toegenomen verkoop in zijn hoeveslagerij.

En zo komen we bij consumptie, met een bijzonder warme oproep om lokaal te kopen bij producenten die respect tonen voor mens en omgeving. Ook met vzw WOP! proberen we daar via Bokaal een steentje toe bij te dragen.

Goed, deze tekst wordt stilaan te lang voor één blogverhaal. Maar nu we toch bezig zijn met het uitwisselen van tips en ideeën: dit moet ik nog heel even kwijt. Een veelgebruikt middel om zich dezer te dagen te beschermen tegen het coronavirus, zijn handschoenen. In de winkel, op het openbaar vervoer, tijdens het werken: overal lopen mensen rond met bedekte handen. Volgens viroloog Steven Van Gucht is dat “totaal nutteloos”. Het gevaar van het virus zit hem niet in het contact met handen, aangezien de virusdeeltjes niet via de huid of het bloed verspreid worden. Je loopt enkel risico als die virusdeeltjes in je mond, neus of ogen terecht komen, en daartegen helpen handschoenen niet. Het creëert een vals gevoel van veiligheid en bovendien hebben al die wegwerphandschoenen een ongewenst neveneffect, namelijk een grote berg aan extra afval. Het doet pijn vast te stellen dat nu reeds, op zo’n korte termijn, op vele plaatsen in bermen, parken en waterlopen mondmaskers en wegwerphandschoenen teruggevonden worden…

Ik sluit af met deze oproep: breng voldoende tijd door in de buitenlucht, zit regelmatig eens met je handen en voeten in de aarde, en wees matig met zepen, shampoos en andere verzorgingsproducten. Té clean, dat maakt ons kwetsbaar. Tot slot, denk aan deze woorden uit “De blog van Kwadraet“: Bescherm je goed, maar vergeet niet je te laten raken. Door een lied, een mens, de lente. Als het maar leeft. Er is nog steeds veel schoonheid voorhanden. We hebben die meer dan ooit nodig om ervoor te zorgen dat we raakbaar blijven. Zodat het sluiten van grenzen en het in ons kot blijven ons tenminste niet met z’n allen een olifantenvel bezorgt.

91001842_2595810974014886_8384037373113008128_n