Onze tuin… Voor velen ziet ze er waarschijnlijk uit als een stukje nogal verwilderde grond van een nogal gemakzuchtige tuinier, maar voor ons is het een klein ecosysteempje waar we de natuur wat ruimte willen geven, in balans met speelruimte voor de kindjes. Hier vind je geen druppel bestrijdingsmiddel, geen korrel kunstmest, geen gestofzuigd blokje gazon. Een paar kippen, een composthoek, een mix van wat bessen-, fruit- en notenstruiken en bomen, een klimboom, en vooral spontaan verwilderde hoekjes en takkenhopen, … Het is ons mini-paradijsje voor vogels, egels, bijen, vlinders en bodemleven. Mensen onderschatten de enorme biodiversiteitswaarde van privétuinen in verstedelijkt gebied. Wist je dat bijna 10 procent van de oppervlakte in Vlaanderen uit tuin bestaat? Dat bracht Valerie Dewaelheyns in beeld. Jammer genoeg bestaat een aanzienlijk deel daarvan uit verharde oppervlaktes, tuinhuisjes, parking en steriele gazons… Gelukkig zetten organisaties zoals VELT zich in om mensen te doen inzien dat het ook anders kan.

Maar goed, dat gezegd zijnde: al bijna een jaar lang vinden wij regelmatig kleine piepschuim bolletjes in onze tuin… dat blijken EPS korrels te zijn. Deze “pareltjes” bestaan uit geëxpandeerd polystyreen en worden onder meer gebruikt voor spouwmuurisolatie. Wellicht heeft iemand in de buurt dus met de allerbeste bedoelingen de isolatiewaarde van zijn huis verbeterd… Jawel, een mooi voorbeeld alweer van hoe we er toch steeds weer in slagen om het ene probleem op te lossen en meteen een ander te veroorzaken. We willen – meer dan terecht! – ons energieverbruik reduceren, maar zadelen onze planeet op met een nauwelijks oplosbaar nieuw afvalprobleem. En onze overheid speelt het spelletje mee: vaak geleid en gedreven door korte termijn denken en economische belangen, en gestuurd door de lobby van de kunststoffenindustrie, stimuleert ze het gebruik van niet-duurzame materialen bij het bouwen, verbouwen en isoleren van onze woningen. Of om het iets voorzichtiger te zeggen: ze stimuleert in elk geval níet het gebruik van wel-duurzame alternatieven…

Maar misschien nog het ergst van al: we worden voortdurend misleid als we ons proberen goed te informeren. Want wat is het eerste wat je te lezen krijgt als je meer wil weten over de voor- en nadelen van bijvoorbeeld EPS korrels voor spouwmuurisolatie? “EPS korrels zijn zeer milieuvriendelijk want ze zijn 100% recycleerbaar en bijzonder duurzaam“. Hmmm. Zonder uitspraak te willen doen over de al dan niet relatief betere milieueigenschappen dan de alternatieven, lijkt “duurzaam” in dit geval vooral te interpreteren als “nooit meer weg te krijgen”. De producenten verleiden ons met het verhaal dat de uitgangsmaterialen van polystyreen biologisch afbreekbaar zijn… Maar net als met vele andere kunststoffen betekent dat helemaal niet dat het eindproduct dat ook is, integendeel! En die 100% recycleerbaar? Dat zal in theorie misschien wel zo zijn, maar het valt toch niet te ontkennen dat het in de praktijk steevast anders uitdraait. In het beste geval wordt een deel terug gerecupereerd en krijgt het een nieuw leven of wordt het energetisch gevaloriseerd (verbrand), maar grote hoeveelheden gaan sowieso verloren, dat bewijzen alvast ook de vele EPS korrels in onze tuin en wellicht die van al onze buren.

Dat verhaal gaat eigenlijk op voor de hele kunststoffen en plastic problematiek: zelf na een eventueel tweede leven komen heel wat van die materialen, vaak gefragmenteerd tot niet meer te verwijderen kleine stukjes, in ons milieu terecht. Dat negeren is zo’n beetje hetzelfde als ontkennen dat de klimaatverandering een feit is, maar ook daar komt men blijkbaar nog goed mee weg op vandaag…

Toegegeven, het is vaak een moeilijk verhaal, die materiaalkeuze bij bouwen en verbouwen. Tal van studies worden gewijd aan het vergelijken van de milieu impact van verschillende materialen, en vaak lijkt dat toch vrij complex te zijn en van veel factoren af te hangen. En waar besteed je aandacht aan? Levensduur, isolatiewaarde, milieu impact, gezondheid, recyclagemogelijkheden, kostprijs, …? Gidsen proberen ons wegwijs te maken, maar velen zullen wel herkennen dat dit vaak tot twijfel en milieu dilemma’s leidt. Het doet me ook wat denken aan de eeuwige glazen versus plastiek flessen discussie … De één beweert dat glazen flessen beter zijn voor het milieu, de ander net het tegenovergestelde… Hoe zit het nu juist? De waarheid ergens middenin?

Wel, hoe dan ook, er zijn een paar feiten die je in elk geval goed moet beseffen als we het over plastics hebben. Wist je bijvoorbeeld dat slechts 9% van alle plastics ooit gerecycleerd wordt, ook al zijn in theorie de mogelijkheden zoveel groter? Laat je dus niet te snel misleiden door theoretische praatjes, maar kijk naar de feiten. We exporteren bovendien een groot deel van ons plastiek, bijvoorbeeld richting China, en zadelen zo andere landen op met een milieulast die wij grotendeels hebben gecreëerd. Een deel van dat plastic keert terug onder de vorm van allerhande prularia, waar onder meer grote en goedkope winkelketens type Action mee lopen te leuren, om dan al snel opnieuw in de vuilbak te belanden. (Tussen haakjes: wist je trouwens dat Action een echt “wegwerp-assortiment” heeft? Je moet het maar zonder enige schaamte durven te promoten…). Intussen heeft dat plastiek wel al heel wat kilometers afgelegd en eindigt het, weliswaar via een omweg, toch weer in het milieu. Bovendien, sinds kort moet men in China ons afval niet meer hebben. Dat heeft wereldwijd enorme consequenties: in de VS is het recycleren drastisch gereduceerd, plastiek wordt meer dan ooit in grote hoeveelheden gewoon ondergronds begraven in landfills. Kijk dus om je heen, en kijk naar deze trailer: de beelden liegen er niet om. De impact is gigantisch en bijzonder onrustwekkend.

Een drastisch ander afvalbeleid dringt zich op, zoveel is duidelijk. Een afvalbeleid waarin we vooral moeten focussen op reduceren van productie en consumptie van plastics, en niet louter op recycleren.

“Don’t expect to see a change if you don’t make one…”

53853876_10218312262014983_689440043118362624_n