Belg gelooft niet in combimobiliteit”, zo stond er vandaag in het Metro krantje te lezen en konden alvast de treinreizigers onder ons lezen. Slechts één op de zes Belgen denkt dat combimobiliteit, oftewel het combineren van meerdere vervoersmiddelen om van punt A naar punt B te geraken, een oplossing is voor het fileprobleem. Denk aan auto + trein, auto + carpool, trein + fiets, … Gooien we niet te snel het kind met het badwater weg? Hebben we de mogelijkheden wel genoeg overwogen? De Belg blijft erg verknocht aan zijn auto, blijkt uit hetzelfde onderzoek… Maar aha! “opvallend is dat dit geloof bij jongeren veel hoger ligt…” Ze doen het toch niet slecht hé de laatste tijd, die jongeren, met hun #youthforclimate en #studentsforclimate!

Over autoverslaving gesproken: onderstaande bijna choquerende figuur van Eurostat toont aan hoe vaak de gemiddelde Belg een nieuwe auto koopt in vergelijking met andere landen… Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck schrijft daarover “De 4.000.000 auto’s die Vlaanderen ‘rijk’ is, rijden gemiddeld minder dan één uur per etmaal (tussen de 35 en de 55 minuten). Ze staan dus meer dan 23/24e van de tijd stil en hebben gemiddeld twee parkeerplaatsen per auto (thuis, op het werk, publieke ruimte, enz.) à rato van 30m² verharding per parkeerplaats. Dat komt overeen met 24.000 hectare verharding of parkeervloer voor blikken dozen die meestal stil staan. En als ze rijden staan ze ook nog bijna stil. Er is namelijk 70% van de dag-uren in Vlaanderen tussen de 100 en de 400 km file…

Stof tot nadenken?

eurostat

De auto demoniseren heeft natuurlijk ook weinig zin. Vanzelfsprekend blijft dit een bijzonder nuttig voertuig. Hoe kan een arts anders snel ter plaatse zijn als er iets voorvalt? Vanzelfsprekend is elke persoons- en gezinssituatie ook anders, zijn er mensen die beroepshalve weinig tot geen alternatieven hebben, en helpt het niet om met stenen te gooien. Maar een beetje kritisch kijken of het toch niet anders en beter kan, dat mag toch wel.

Er zijn zoveel kleine stapjes waar je zelf al kan beginnen. Met de (bak)fiets naar de winkel, in de mate van het mogelijke te voet of met de fiets naar school, naar de muziekschool, de sportvereniging, de jeugdbeweging. Of anders op z’n minst: carpoolen met de buren en vriendjes. Als we dan toch met de auto rijden, dan liefst met zo weinig mogelijk auto’s en met zoveel mogelijk volk erin!

Het doet me denken aan het publieke transport dat we in Afrika namen toen ik een dikke twaalf jaar geleden in Ethiopië werkte en woonde. De bus vertrok wanneer die vol was. Echt vol. Met mensen én met kippen en geiten, ook op het dak. Soms was dat lang wachten… Tijdverlies? Hangt er van af hoe je daar naar kijkt natuurlijk. In elk geval vaak plezant. En (kosten)efficiënt voor de busmaatschappij. En eigenlijk ook tijdsefficiënt als je het op niveau van de volledige groep bekijkt.

Maar dat zijn we verleerd. We bekijken tijdsefficiëntie steeds zeer individualistisch: alleen mijn tijd telt, op dit moment. Maar wat blijft nog over van die tijdsefficiëntie als je het aantal file-uren bij elkaar telt? En kunnen we blijven verantwoorden om voor alles wat we als individu doen en laten steeds tijds- en kostenefficiëntie als enig criterium te hanteren? Hoe leggen we straks onze (klein)kinderen uit dat we tijd en geld boven de draagkracht van onze planeet stelden?

Hoe snel de auto ook rijdt, het is duidelijk dat de mensheid zeer traag leert, want cultuurfilosoof Ivan Illich leerde ons reeds in 1973 één en ander over “Energieverbruik en maatschappelijke tegenstellingen”, zo wist mijn vader me lang geleden al eens te vertellen. Ik zocht het nog even op, Willy Colsaert omschreef het zeer bevattelijk: “Illich brengt bepaalde waarden van onze individualistische maatschappij onder kritiek: de nooit eindigende consumptie, het ideaal van de ongebreidelde productie, de inhouds- en doelloze vooruitgang, de grote verwachtingen die we bij wetenschappelijke en technologische prestaties koesteren.” Maar goed, terug naar mobiliteit, wat wist Illich ons daarover te vertellen? Wel, zijn visie laat enkele controversiële gedachten zien, maar spoort ons tegelijk aan tot nadenken. Op een andere manier naar de dingen kijken. Hij stelt dat “inzake mobiliteit de fiets, het spaakwiel, de luchtband en het kogellager de grootste en ultieme uitvindingen zijn.” Illich heeft het dan over de mobiliteit over de korte afstand, binnen een straal van ongeveer 8 kilometer (een gebied waarbinnen trouwens ongeveer 80% van alle gereden kilometers afgelegd worden – van en naar het werk, van en naar de winkel, van en naar de school). Hij toont namelijk aan dat – voor de korte reikwijdte – de maximale en tegelijk optimale snelheid ongeveer 20 km per uur is, die van de fietser. Huh? Leg dat eens uit? Waarop is dat gebaseerd? Wel, schijft Colsaert: “Illich berekende de reusachtige kostprijs van het autogebruik. Hij rekent daarbij alles om in de tijd die we nodig hebben om ons te kunnen verplaatsen: rechtstreeks en onrechtstreeks, de arbeidstijd die we nodig hebben om ons een auto aan te schaffen, hem met brandstof te vullen, de verzekering, de onderhoudskosten, enz. te betalen, … De balans is onthutsend. We verplaatsen ons aan de snelheid van de voetganger, maximaal 5 km per uur. Autobezit blijkt op die manier bekeken een enorme kost – trouwens niet alleen voor het individu, maar ook voor de maatschappij. De personenwagen dringt zich zo op dat men haast nog alleen door middel van het gebruik van een wagen mobiel kan zijn. De mensen verlaten de stad en gaan met hun wagen naar hun werk of naar de winkel – en door het grote verkeer wordt de stad onleefbaar, wat een verdere stadsvlucht meebrengt. De winkels en allerlei andere grote centra verplaatsen zich naar de rand van de stad. Gelukkig dus die zeldzame mensen die het radicale automonopolie kunnen negeren omdat ze in het centrum van de stad wonen. Als dergelijke mensen een redelijk loon verdienen, zijn ze rijk, door wat ze ‘uitsparen’”.

Ok. We schrijven 1973… En intussen zijn we toch 2019? Achterhaald dus. Of toch niet? Is het niet allemaal heel herkenbaar? Raakt Illich geen bijzonder actueel topic aan? Ik laat het aan jullie…